वस्तीचा 'आवाज'..
'बदनाम गल्ली' ! 'सभ्यता' आणि 'प्रतिष्ठा' हे दोन शब्द या वस्तीपर्यंत येण्यापूर्वीच संपून जातात.
'स्नेहालय' या संस्थेने येथील महिलांच्या माध्यमातून कम्युनिटी रेडिओ सुरू केला आहे.
अत्याचाराचा ठेका घेतलेली ही वस्ती आता लाखो लोकांसमोर बोलणार आहे.. त्या वस्तीचा हा रिपोर्ट.
रात्री चेहऱ्याला रंग फासून दिवसा भकास होणारी वस्ती ! कधी दादांचा अन्याय सहन करणारी, कधी अड्ड्यावरील मालकिणीचा, कधी गुंडांचा, कधी पोलिसांचा. पैसे देऊन या बायकांचे शील विकत घेणारे सभ्य, अन् पोटासाठी बळजबरीनं-मजबुरीनं आपले शरीर विकणारी ही वस्ती मात्र कायमच बदनाम गल्ली ! 'सभ्यता' आणि 'प्रतिष्ठा' हे दोन शब्द या वस्तीपर्यंत येण्यापूर्वीच संपून जातात. त्यामुळे प्रतिष्ठेच जीणं कधी या वस्तीच्या वाट्याला आलंच नाही. कायम नशिबी आली ती तुच्छता !
त्यामुळे वस्तीतील आवाज सतत घुसमटला. चेपून गेला. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यांचे आम्ही पुरस्कर्ते. पण ही वस्ती मात्र आम्ही अबोल करून टाकली. या वस्तीचेही काही गाऱ्हाणे असेल, तिला व्यक्त व्हायचं असेल, संवाद साधायचा असेल, तिलाही विकासाची प्रक्रिया समजावून घ्यायची असेल असं कधी कुणाला वाटलं नाही. वाचणं, लिहिणं अन् बोलणं या सर्व बाबीत वस्तीला आम्ही कायम बहिष्कृत समजलं. वस्तीनं फक्त गिऱ्हाईकाशी बोलायचं, फारच अन्याय झाला तर पोलीस स्टेशनच्या रिपोर्टवर सही करण्यासाठी हाती पेन धरायचा. रिपोर्ट देऊनही फरक पडला नाही तर एखाद-दुसरा मोर्चा काढायचा. बस्स ! अशी 'लिमिटेड अभिव्यक्ती' !
पण कायमच अन्याय, अत्याचाराचा ठेका घेतलेली वस्ती आता बोलणार आहे. अन् तेही चार दोन लोकांत नाही, लाखो लोकांसमोर. रेडिओवर ! सभ्यपणे !
होय ! शरीरविक्रय करणाऱ्या सुमनताई लवकरच 'रेडिओ नगर'वर 'रेडिओ जॉकी' म्हणून येतील. 'नमस्कार, हे आहे रेडिओ नगर, ९०.४ एफ.एम., आवाज तुमचा' अशी उदघोषणा त्या करतील अन् सुरू होईल श्रोत्यांशी संवाद. सुमनताईच नाही, कधी काळी शरीरविक्रय करणारी मीनाताई, शोभाताई, पूजाताई या सर्वजणी हळूहळू वस्तीतून बाहेर पडून रेडिओवर येतील अन् 'कम्युनिटी जॉकी' म्हणून या लोकमाध्यमाचा ताबा घेतील.
स्नेहालय ही संस्था गत २०-२२ वर्षांपासून वेश्यांसाठी काम करते. लालबत्ती म्हणजेच वेश्यावस्तीत काम करणाऱ्या महिलांना या धंद्यातून बाहेर काढणं, त्यांचे पुनर्वसन करणं, ज्या महिला या व्यवसायात आहेत त्यांना आरोग्याचं शिक्षण देणे हे या संस्थेचे उपक्रम. संस्थेने वेश्यांच्या मुलांसाठी तसेच एच.आय.व्ही. बाधित मुलांसाठी पुनर्वसन प्रकल्पही उभारला आहे.
लोकसंवादासाठी या संस्थेने या महिन्यात 'रेडिओ नगर' हा 'कम्युनिटी रेडिओ' सुरू केला आहे. या रेडिओचे ब्रीदवाक्य आहे 'आवाज तुमचा'. वंचित समाजघटकांना स्वत:चा आवाज, माहितीचा स्त्रोत आणि हक्काचे माध्यम दिले तरच कुठल्या कुबड्यांशिवाय विकासाच्या वाटा ते स्वत:हून चोखाळू लागतील. आपल्या जगण्याशी संबंधित मूलभूत प्रश्न मांडू शकतील. त्यासाठी हा रेडिओ असल्याचे स्नेहालयचे संस्थापक डॉ. गिरीश कुलकर्णी यांनी सांगितले.
वंचितांचे प्रश्न वंचितांनीच मांडले तर ते अधिक नेमकेपणाने समाजासमोर येतील. म्हणून स्नेहालय शरीरविक्रय व्यवसायाला बळी पडलेल्या महिलांनाच या रेडिओवर 'कम्युनिटी जॉकी' म्हणून बोलते करणार आहे. म्हणजे या महिला आधी स्वत:चे प्रश्न मांडायला रेडिओशी बोलतील. नंतर हळूहळू या महिलांना या माध्यमाची ओळख झाली की त्या स्वत:च कार्यक्रमांच्या समन्वयक बनतील. कुणी निवेदन करेल, कुणी मुलाखत घेईल.
कायमच दहा बाय दहाच्या खोलीत घुसमटून गेलेली, चेहऱ्याला रंग फासून दारावर गिऱ्हाईकाची वाट पाहणारी महिला यानिमित्ताने रेडिओच्या मायक्रोफोनवर येणार आहे. अशा काही महिलांची रेडिओची भाषा शिकण्याची मानसिकता सध्या तयार केली जात आहे. त्यापैकी एक सुमनताई. सुमनताई लग्नानंतर कुटुंब चालविण्यासाठी मजबुरीने देहविक्रयाच्या व्यवसायात आल्या. आता त्या या व्यवसायातून बाहेर पडल्यात व स्नेहालयच्या कार्यकर्त्या म्हणून काम करतात. शरीरविक्रय करणाऱ्या महिलांचे प्रश्न त्या हाताळतात. रोज रात्री त्या बसस्थानक परिसरात असतात. या परिसरात शरीरविक्रय करणाऱ्या महिलांना संरक्षण म्हणून. तेथेच त्यांना गाठले.
'सुमनताई तुम्ही आता रेडिओवर बोलणार आहात असे ऐकले'. माझ्या या प्रश्नाने त्या हरखून गेल्या. 'हो, बोलणार ना !', त्या म्हणाल्या. 'तशी मी आजवर अनेकदा वस्तीतल्या बैठकांमध्ये बोलले. एक-दोन वेळा माईकवरही बोलले. पण पहिल्यांदाच माझा आवाज वस्तीतून बाहेर पडून रेडिओवर जाणार आहे. मी या रेडिओवर नुकतीच माझी मुलाखत दिली आहे. आता मी सतत बोलत राहणार आहे.'
पण सुमनताई तुम्ही रेडिओवर लोकांना सांगणार काय? 'काय सांगणार म्हणजे, अहो आम्ही या व्यवसायातून महिलांना बाहेर काढतो. १८ वर्षाच्या आतील मुली या धंद्यात येऊ नयेत म्हणून आम्ही प्रयत्न करतो. पण १६-१८ वर्षांची पोरंही आता वस्तीत येतात. त्यांना समजून सांगायला नको? अशा पोरांना वस्तीत फिरकू देऊ नका म्हणून आमच्या बायकांनाही सांगायला नको? एड्स बाधितांची काय दु:खं आहेत, एड्स कसा टाळावा? ही सगळी माहिती आम्ही रेडिओवरून सांगत राहू. आरोग्याबाबत डॉक्टरांशी चर्चा करू. पोलिसांशी बोलू. धंद्यातून बाहेर पडा, प्रतिष्ठा मिळेल असे काम करा म्हणून महिलांना रोजगाराच्या वाटा दाखवू. रेडिओवर वेगवेगळे कार्यक्रम घेऊ, महिलांना गाणी ऐकवू. आजवर कुणी त्रास दिला तर वस्तीतील महिला बोलत नव्हत्या. पण आता रेडिओवरून या त्रासाबाबत लाखो लोकांसमोर बोलू,' सुमनताई माझ्या प्रश्नाचं समाधान करत होत्या.
'नमस्कार. हा आहे रेडिओ नगर. मी सुमनताई तुमचं स्वागत करते', अशी रेडिओवरील संवादाची एक झलकही त्यांनी मला ऐकवली.
रेडिओवर कसे बोलायचे? याबाबत सुमनताई प्रशिक्षणही घेणार आहेत. सुमनताईंसारखाच पूजालाही रेडिओवर संवाद साधायचा आहे. पूजा हिला स्नेहालयने दोन वर्षांपूर्वी शरीरविक्रय व्यवसायातून बाहेर काढले. ती म्हणाली, 'मला निवेदनाची खूप आवड आहे.' त्यामुळे 'रेडिओ नगर' सुरू होणार ही बातमी गिरीशसरांनी प्रथम मला दिली. ते म्हणाले, 'पूजा चल, बोलायची तयारी कर. रेडिओ तुझी वाट बघतोय ! रेडिओ ही माझ्यासाठी खूप मोठी संधी आहे. मी खूप बोलेल अन् इतरांनाही बोलते करेल'.
येथेही एक अडचण आहे. वस्तीतल्या महिला रात्री धंद्यावर बसतात. अन् सकाळी झोपलेल्या असतात. त्यामुळे त्यांच्यासाठीचे कार्यक्रम दुपारच्या वेळेत प्रसारित करावे लागणार आहेत. वस्ती अन् रेडिओ हे दोन्ही सांभाळावे लागेल.
'मी रांड' हे लता पवार यांनी लिहिलेले आत्मचरित्र स्नेहालयने प्रकाशित केले आहे. आयुष्यभर अबोल राहिलेल्या लताबाईंनी आयुष्याच्या अखेरीस का होईना आपलं मन या आत्मचरित्रातून मोकळं केलं. आता या रेडिओच्या माध्यमातून सुमारे शंभर वेश्यांचे 'टॉक बुक' म्हणजे त्यांच्या आत्मकथा ध्वनिमुद्रित करण्याचा स्नेहालयचा प्रयत्न आहे. एवढेच नाही तृतीयपंथीय, समलिंगी संबंध ठेवणारे याही घटकांचे हे माध्यम असेल असे डॉ. कुलकर्णी सांगत होते. कारण याही घटकांना माध्यमातून त्यांचे प्रश्न मांडायचे आहेत. त्यांना समाजाशी बोलायचं आहे.
आवाज नसलेल्या लोकांना आवाज देणे हा या रेडिओचा मुख्य उद्देश आहे. नगर शहर व परिसरातील ३० किलोमीटर परिसरात या 'कम्युनिटी रेडिओ'चे प्रसारण सुरू आहे. या परिसरातील जनतेचे प्रबोधन, मनोरंजन करण्यासोबतच झोपडपट्टीतील बालके, अनाथ मुले यांचे कार्यक्रमही रेडिओवर त्यांच्याच भाषेत प्रसारित केले जाणार आहेत. त्यानिमित्ताने झोपडपट्टीतील गाणे, गोष्टी, खेळही बाहेर पडतील. वेश्यावस्ती, झोपडपट्ट्या येथे स्नेहालय रेडिओ सेटही बसविणार आहे. लोक, महिला आपल्या मोबाइलवरही हा रेडिओ कायम सोबत बाळगतील. त्यांना हवे असलेले रिपोर्टींगही मोबाइलद्वारे आपल्याच आवाजात रेडिओला करू शकतील.
मी डॉ. कुलकर्णी यांच्याशी बोलत असताना झोपडपट्टीत राहणारा विजय पाथरे हा मुलगा आला. तो बारावीत शिकत होता. हातात काही तरी 'स्क्रीप्ट' होते. म्हणाला, सर दोन मिनिटे माझे ऐकता का? अन् त्याने नाना पाटेकरच्या भाषेत नगर शहरातील खड्ड्यांचे प्रश्न मांडायला सुरुवात केली. गिरीश कुलकर्णी त्याला म्हणाले, जा स्टुडिओत अन् बस रेकॉर्डिंगला. विजयलाही आवाज मिळाला अन् काही क्षणात तो 'एअर'वर पोहोचला. आपलाही आवाज कुणीतरी ऐकतेय हा आत्मविश्वास त्याला मिळाला.
वंचित घटकांसाठी सुरू झालेला बहुधा देशातील हा पहिलाच कम्युनिटी रेडिओ आहे असे या संस्थेचे म्हणणे आहे. पत्रकार भूषण देशमुख, रोहित जगदाळे, डॉ. प्रीती भोंबे हे सध्या रेडिओचे व्यवस्थापन बघत आहेत.
सामान्य लोकांकडे या माध्यमासाठी लागणारी तांत्तिक सफाई नसेलही सुरुवातीला. ते आघळपघळ बोलतील. अडखळतील, लाजतीलही. पण शिकतील हळूहळू. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे लोकांचा आवाज लोक स्वत: ऐकतील. आपले प्रश्न ते आपल्या भाषेत मांडतील. भाषेमुळे त्यांना हे माध्यमही आपले वाटेल. लोकच एकमेकाला विकासाचे प्रश्न विचारतील अन् त्यावर उत्तरेही शोधतील. आवाज बदललेली वस्ती तर आता विकासाच्या बंडाचीही भाषा बोलेल.
- सुधीर लंके
(lanke.sudhir@gmail.com )
'स्नेहालय' या संस्थेने येथील महिलांच्या माध्यमातून कम्युनिटी रेडिओ सुरू केला आहे.
अत्याचाराचा ठेका घेतलेली ही वस्ती आता लाखो लोकांसमोर बोलणार आहे.. त्या वस्तीचा हा रिपोर्ट.
रात्री चेहऱ्याला रंग फासून दिवसा भकास होणारी वस्ती ! कधी दादांचा अन्याय सहन करणारी, कधी अड्ड्यावरील मालकिणीचा, कधी गुंडांचा, कधी पोलिसांचा. पैसे देऊन या बायकांचे शील विकत घेणारे सभ्य, अन् पोटासाठी बळजबरीनं-मजबुरीनं आपले शरीर विकणारी ही वस्ती मात्र कायमच बदनाम गल्ली ! 'सभ्यता' आणि 'प्रतिष्ठा' हे दोन शब्द या वस्तीपर्यंत येण्यापूर्वीच संपून जातात. त्यामुळे प्रतिष्ठेच जीणं कधी या वस्तीच्या वाट्याला आलंच नाही. कायम नशिबी आली ती तुच्छता !
त्यामुळे वस्तीतील आवाज सतत घुसमटला. चेपून गेला. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यांचे आम्ही पुरस्कर्ते. पण ही वस्ती मात्र आम्ही अबोल करून टाकली. या वस्तीचेही काही गाऱ्हाणे असेल, तिला व्यक्त व्हायचं असेल, संवाद साधायचा असेल, तिलाही विकासाची प्रक्रिया समजावून घ्यायची असेल असं कधी कुणाला वाटलं नाही. वाचणं, लिहिणं अन् बोलणं या सर्व बाबीत वस्तीला आम्ही कायम बहिष्कृत समजलं. वस्तीनं फक्त गिऱ्हाईकाशी बोलायचं, फारच अन्याय झाला तर पोलीस स्टेशनच्या रिपोर्टवर सही करण्यासाठी हाती पेन धरायचा. रिपोर्ट देऊनही फरक पडला नाही तर एखाद-दुसरा मोर्चा काढायचा. बस्स ! अशी 'लिमिटेड अभिव्यक्ती' !
पण कायमच अन्याय, अत्याचाराचा ठेका घेतलेली वस्ती आता बोलणार आहे. अन् तेही चार दोन लोकांत नाही, लाखो लोकांसमोर. रेडिओवर ! सभ्यपणे !
होय ! शरीरविक्रय करणाऱ्या सुमनताई लवकरच 'रेडिओ नगर'वर 'रेडिओ जॉकी' म्हणून येतील. 'नमस्कार, हे आहे रेडिओ नगर, ९०.४ एफ.एम., आवाज तुमचा' अशी उदघोषणा त्या करतील अन् सुरू होईल श्रोत्यांशी संवाद. सुमनताईच नाही, कधी काळी शरीरविक्रय करणारी मीनाताई, शोभाताई, पूजाताई या सर्वजणी हळूहळू वस्तीतून बाहेर पडून रेडिओवर येतील अन् 'कम्युनिटी जॉकी' म्हणून या लोकमाध्यमाचा ताबा घेतील.
स्नेहालय ही संस्था गत २०-२२ वर्षांपासून वेश्यांसाठी काम करते. लालबत्ती म्हणजेच वेश्यावस्तीत काम करणाऱ्या महिलांना या धंद्यातून बाहेर काढणं, त्यांचे पुनर्वसन करणं, ज्या महिला या व्यवसायात आहेत त्यांना आरोग्याचं शिक्षण देणे हे या संस्थेचे उपक्रम. संस्थेने वेश्यांच्या मुलांसाठी तसेच एच.आय.व्ही. बाधित मुलांसाठी पुनर्वसन प्रकल्पही उभारला आहे.
लोकसंवादासाठी या संस्थेने या महिन्यात 'रेडिओ नगर' हा 'कम्युनिटी रेडिओ' सुरू केला आहे. या रेडिओचे ब्रीदवाक्य आहे 'आवाज तुमचा'. वंचित समाजघटकांना स्वत:चा आवाज, माहितीचा स्त्रोत आणि हक्काचे माध्यम दिले तरच कुठल्या कुबड्यांशिवाय विकासाच्या वाटा ते स्वत:हून चोखाळू लागतील. आपल्या जगण्याशी संबंधित मूलभूत प्रश्न मांडू शकतील. त्यासाठी हा रेडिओ असल्याचे स्नेहालयचे संस्थापक डॉ. गिरीश कुलकर्णी यांनी सांगितले.
वंचितांचे प्रश्न वंचितांनीच मांडले तर ते अधिक नेमकेपणाने समाजासमोर येतील. म्हणून स्नेहालय शरीरविक्रय व्यवसायाला बळी पडलेल्या महिलांनाच या रेडिओवर 'कम्युनिटी जॉकी' म्हणून बोलते करणार आहे. म्हणजे या महिला आधी स्वत:चे प्रश्न मांडायला रेडिओशी बोलतील. नंतर हळूहळू या महिलांना या माध्यमाची ओळख झाली की त्या स्वत:च कार्यक्रमांच्या समन्वयक बनतील. कुणी निवेदन करेल, कुणी मुलाखत घेईल.
कायमच दहा बाय दहाच्या खोलीत घुसमटून गेलेली, चेहऱ्याला रंग फासून दारावर गिऱ्हाईकाची वाट पाहणारी महिला यानिमित्ताने रेडिओच्या मायक्रोफोनवर येणार आहे. अशा काही महिलांची रेडिओची भाषा शिकण्याची मानसिकता सध्या तयार केली जात आहे. त्यापैकी एक सुमनताई. सुमनताई लग्नानंतर कुटुंब चालविण्यासाठी मजबुरीने देहविक्रयाच्या व्यवसायात आल्या. आता त्या या व्यवसायातून बाहेर पडल्यात व स्नेहालयच्या कार्यकर्त्या म्हणून काम करतात. शरीरविक्रय करणाऱ्या महिलांचे प्रश्न त्या हाताळतात. रोज रात्री त्या बसस्थानक परिसरात असतात. या परिसरात शरीरविक्रय करणाऱ्या महिलांना संरक्षण म्हणून. तेथेच त्यांना गाठले.
'सुमनताई तुम्ही आता रेडिओवर बोलणार आहात असे ऐकले'. माझ्या या प्रश्नाने त्या हरखून गेल्या. 'हो, बोलणार ना !', त्या म्हणाल्या. 'तशी मी आजवर अनेकदा वस्तीतल्या बैठकांमध्ये बोलले. एक-दोन वेळा माईकवरही बोलले. पण पहिल्यांदाच माझा आवाज वस्तीतून बाहेर पडून रेडिओवर जाणार आहे. मी या रेडिओवर नुकतीच माझी मुलाखत दिली आहे. आता मी सतत बोलत राहणार आहे.'
पण सुमनताई तुम्ही रेडिओवर लोकांना सांगणार काय? 'काय सांगणार म्हणजे, अहो आम्ही या व्यवसायातून महिलांना बाहेर काढतो. १८ वर्षाच्या आतील मुली या धंद्यात येऊ नयेत म्हणून आम्ही प्रयत्न करतो. पण १६-१८ वर्षांची पोरंही आता वस्तीत येतात. त्यांना समजून सांगायला नको? अशा पोरांना वस्तीत फिरकू देऊ नका म्हणून आमच्या बायकांनाही सांगायला नको? एड्स बाधितांची काय दु:खं आहेत, एड्स कसा टाळावा? ही सगळी माहिती आम्ही रेडिओवरून सांगत राहू. आरोग्याबाबत डॉक्टरांशी चर्चा करू. पोलिसांशी बोलू. धंद्यातून बाहेर पडा, प्रतिष्ठा मिळेल असे काम करा म्हणून महिलांना रोजगाराच्या वाटा दाखवू. रेडिओवर वेगवेगळे कार्यक्रम घेऊ, महिलांना गाणी ऐकवू. आजवर कुणी त्रास दिला तर वस्तीतील महिला बोलत नव्हत्या. पण आता रेडिओवरून या त्रासाबाबत लाखो लोकांसमोर बोलू,' सुमनताई माझ्या प्रश्नाचं समाधान करत होत्या.
'नमस्कार. हा आहे रेडिओ नगर. मी सुमनताई तुमचं स्वागत करते', अशी रेडिओवरील संवादाची एक झलकही त्यांनी मला ऐकवली.
रेडिओवर कसे बोलायचे? याबाबत सुमनताई प्रशिक्षणही घेणार आहेत. सुमनताईंसारखाच पूजालाही रेडिओवर संवाद साधायचा आहे. पूजा हिला स्नेहालयने दोन वर्षांपूर्वी शरीरविक्रय व्यवसायातून बाहेर काढले. ती म्हणाली, 'मला निवेदनाची खूप आवड आहे.' त्यामुळे 'रेडिओ नगर' सुरू होणार ही बातमी गिरीशसरांनी प्रथम मला दिली. ते म्हणाले, 'पूजा चल, बोलायची तयारी कर. रेडिओ तुझी वाट बघतोय ! रेडिओ ही माझ्यासाठी खूप मोठी संधी आहे. मी खूप बोलेल अन् इतरांनाही बोलते करेल'.
येथेही एक अडचण आहे. वस्तीतल्या महिला रात्री धंद्यावर बसतात. अन् सकाळी झोपलेल्या असतात. त्यामुळे त्यांच्यासाठीचे कार्यक्रम दुपारच्या वेळेत प्रसारित करावे लागणार आहेत. वस्ती अन् रेडिओ हे दोन्ही सांभाळावे लागेल.
'मी रांड' हे लता पवार यांनी लिहिलेले आत्मचरित्र स्नेहालयने प्रकाशित केले आहे. आयुष्यभर अबोल राहिलेल्या लताबाईंनी आयुष्याच्या अखेरीस का होईना आपलं मन या आत्मचरित्रातून मोकळं केलं. आता या रेडिओच्या माध्यमातून सुमारे शंभर वेश्यांचे 'टॉक बुक' म्हणजे त्यांच्या आत्मकथा ध्वनिमुद्रित करण्याचा स्नेहालयचा प्रयत्न आहे. एवढेच नाही तृतीयपंथीय, समलिंगी संबंध ठेवणारे याही घटकांचे हे माध्यम असेल असे डॉ. कुलकर्णी सांगत होते. कारण याही घटकांना माध्यमातून त्यांचे प्रश्न मांडायचे आहेत. त्यांना समाजाशी बोलायचं आहे.
आवाज नसलेल्या लोकांना आवाज देणे हा या रेडिओचा मुख्य उद्देश आहे. नगर शहर व परिसरातील ३० किलोमीटर परिसरात या 'कम्युनिटी रेडिओ'चे प्रसारण सुरू आहे. या परिसरातील जनतेचे प्रबोधन, मनोरंजन करण्यासोबतच झोपडपट्टीतील बालके, अनाथ मुले यांचे कार्यक्रमही रेडिओवर त्यांच्याच भाषेत प्रसारित केले जाणार आहेत. त्यानिमित्ताने झोपडपट्टीतील गाणे, गोष्टी, खेळही बाहेर पडतील. वेश्यावस्ती, झोपडपट्ट्या येथे स्नेहालय रेडिओ सेटही बसविणार आहे. लोक, महिला आपल्या मोबाइलवरही हा रेडिओ कायम सोबत बाळगतील. त्यांना हवे असलेले रिपोर्टींगही मोबाइलद्वारे आपल्याच आवाजात रेडिओला करू शकतील.
मी डॉ. कुलकर्णी यांच्याशी बोलत असताना झोपडपट्टीत राहणारा विजय पाथरे हा मुलगा आला. तो बारावीत शिकत होता. हातात काही तरी 'स्क्रीप्ट' होते. म्हणाला, सर दोन मिनिटे माझे ऐकता का? अन् त्याने नाना पाटेकरच्या भाषेत नगर शहरातील खड्ड्यांचे प्रश्न मांडायला सुरुवात केली. गिरीश कुलकर्णी त्याला म्हणाले, जा स्टुडिओत अन् बस रेकॉर्डिंगला. विजयलाही आवाज मिळाला अन् काही क्षणात तो 'एअर'वर पोहोचला. आपलाही आवाज कुणीतरी ऐकतेय हा आत्मविश्वास त्याला मिळाला.
वंचित घटकांसाठी सुरू झालेला बहुधा देशातील हा पहिलाच कम्युनिटी रेडिओ आहे असे या संस्थेचे म्हणणे आहे. पत्रकार भूषण देशमुख, रोहित जगदाळे, डॉ. प्रीती भोंबे हे सध्या रेडिओचे व्यवस्थापन बघत आहेत.
सामान्य लोकांकडे या माध्यमासाठी लागणारी तांत्तिक सफाई नसेलही सुरुवातीला. ते आघळपघळ बोलतील. अडखळतील, लाजतीलही. पण शिकतील हळूहळू. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे लोकांचा आवाज लोक स्वत: ऐकतील. आपले प्रश्न ते आपल्या भाषेत मांडतील. भाषेमुळे त्यांना हे माध्यमही आपले वाटेल. लोकच एकमेकाला विकासाचे प्रश्न विचारतील अन् त्यावर उत्तरेही शोधतील. आवाज बदललेली वस्ती तर आता विकासाच्या बंडाचीही भाषा बोलेल.
- सुधीर लंके
(lanke.sudhir@gmail.com )
